Plotseling in de overgang door ziekte of een ingreep — je staat er niet alleen voor

De overgang is voor de meeste vrouwen iets wat geleidelijk komt, ergens rond de vijftig. Maar soms gebeurt het anders. Soms word je van de ene op de andere dag geconfronteerd met overgangsklachten die je niet zag aankomen — niet omdat je lichaam er langzaam naartoe bewoog, maar omdat een operatie, een ziekte of een medische behandeling alles abrupt veranderd heeft.

Als jij dat herkent, dan willen we je eerst dit zeggen: wij begrijpen hoe ingrijpend dat is. En we begrijpen ook hoe alleen je je kunt voelen als er vervolgens nauwelijks iemand is die je écht begeleidt bij wat er in je lichaam en hoofd gebeurt.

Op deze pagina lees je welke medische oorzaken een vervroegde overgang kunnen veroorzaken, wat dat met je doet — en welke hormoonvrije mogelijkheden er zijn om je klachten te verlichten. We geven geen garanties, want elke vrouw is anders en elke situatie is uniek. Maar we delen graag wat er beschikbaar is, zodat jij zelf kunt ontdekken wat voor jóu zou kunnen werken.

Hoe kan een vervroegde overgang ontstaan?

Er zijn verschillende medische oorzaken die de overgang vroeger kunnen laten beginnen dan verwacht. Herken je jouw situatie hieronder? Dan is het goed om te weten dat je niet de enige bent — en dat er meer vrouwen zijn die precies hetzelfde meemaken.

Verwijdering van de baarmoeder én de eierstokken

Wanneer bij een operatie zowel de baarmoeder als de eierstokken worden verwijderd, stopt de oestrogeenproductie direct. Van de ene dag op de andere. Er is geen geleidelijke overgang, geen tijd om te wennen — het lichaam ervaart dit als een plotselinge schok. Veel vrouwen die dit hebben meegemaakt, beschrijven hoe overweldigend het was: de klachten kwamen snel en hevig, terwijl ze tegelijk nog herstelden van de ingreep zelf. Dat is zwaar. En het is begrijpelijk dat je dan het gevoel hebt dat je er volledig alleen voor staat.

Verwijdering van alleen de eierstokken

Soms worden alleen de eierstokken verwijderd — bijvoorbeeld bij eierstokkanker, endometriose of een verhoogd genetisch risico. Ook dan stopt de hormoonproductie abrupt, ook al is de baarmoeder er nog. Wat dit extra moeilijk maakt, is dat mensen in je omgeving het soms niet begrijpen: "Je baarmoeder is er toch nog?" Maar jij weet hoe het voelt. En dat gevoel klopt.

Borstkanker in combinatie met chemotherapie of bestraling

Een borstkankerdiagnose is op zichzelf al een enorme klap. En dan volgt er ook nog een behandeling die je in de overgang brengt — soms tijdelijk, soms permanent. Chemotherapie en bestraling kunnen de eierstokken beschadigen of uitschakelen. Daarbij worden bij hormoongevoelige borstkanker vaak oestrogeenremmers voorgeschreven, zoals tamoxifen, die de overgangsklachten extra intens kunnen maken. En juist dan is hormoontherapie — wat voor veel vrouwen de meest logische stap zou zijn — niet toegestaan. Dat voelt oneerlijk. En dat ís het ook, op een bepaalde manier. Jij wordt gevraagd om twee zware dingen tegelijk te dragen.

Andere vormen van kanker in combinatie met chemotherapie of bestraling

Ook bij andere kankersoorten — zoals lymfeklierkanker, baarmoederhalskanker of darmkanker — kunnen chemotherapie en bestraling in het bekkengebied de eierstokfunctie permanent verstoren. De overgang wordt dan vaak behandeld als een bijeffect, iets wat er nu eenmaal bij hoort. Maar voor jou is het veel meer dan dat. Het raakt je dagelijks leven, je slaap, je stemming, je gevoel van controle. Dat verdient meer aandacht dan het doorgaans krijgt.

Schildklierproblemen

Een schildklier die niet goed functioneert — te traag of te actief — kan de hormoonspiegel in je hele lichaam ontregelen, ook die van de eierstokken. Schildklierklachten en overgangsklachten lijken bovendien sterk op elkaar, wat het lastig maakt om te weten waar je aan toe bent. Als je vermoedt dat je schildklier een rol speelt, is het goed om dit te bespreken met je huisarts. Een eenvoudige bloedtest (TSH-waarde) kan al veel duidelijkheid geven.

Bepaalde medicatie

Sommige geneesmiddelen kunnen de hormoonbalans verstoren en zo de overgang vervroegen of verergeren. Denk aan bepaalde antipsychotica, GnRH-agonisten (gebruikt bij endometriose of myomen), sommige anti-epileptica of langdurig gebruik van bepaalde antidepressiva. In een aantal gevallen verdwijnen de klachten gedeeltelijk als de medicatie wordt aangepast of gestopt — maar dat is niet altijd mogelijk. Bespreek dit altijd met je arts; nooit zelf stoppen met medicatie.

Onbekende oorzaak

Bij een deel van de vrouwen stopt de eierstokfunctie vroeg zonder dat daar een duidelijke verklaring voor is. Dat heet primaire ovariële insufficiëntie. Geen aanwijsbare oorzaak, geen helder antwoord op de vraag "waarom ik?" — en dat kan enorm frustrerend en verwarrend zijn. Als dit jouw situatie is: het is niet jouw schuld. Je lichaam heeft iets meegemaakt wat het niet kon voorkomen. En dat mag gezegd worden.

Wat een plotselinge overgang met je doet

Bij een natuurlijke overgang geeft je lichaam zichzelf jaren de tijd om te wennen aan dalende hormoonspiegels. Bij een medisch geïnduceerde overgang is er die tijd niet. De klachten kunnen binnen dagen beginnen en zijn vaak heviger dan bij een geleidelijke overgang. Vrouwen beschrijven dit soms als een golf die over hen heen spoelt — zonder waarschuwing, zonder rem.

Klachten die veel vrouwen in deze situatie herkennen:

• Hevige opvliegers, ook 's nachts, soms meerdere keren per uur
• Nachtelijk zweten waardoor doorslapen nauwelijks lukt
• Vaginale droogheid en ongemak bij intimiteit
• Uitputtende vermoeidheid en moeite met helder denken (hersenmist)
• Stemmingswisselingen, huilbuien, prikkelbaarheid — soms zonder duidelijke aanleiding
• Hartkloppingen of een gespannen, angstig gevoel
• Pijnlijke gewrichten en spieren
• Gewichtstoename, vooral rond de buik
• Minder zin in seks

Dit alles tegelijk — terwijl je misschien ook nog herstellende bent van een zware behandeling of operatie. Het is geen overdrijving om te zeggen dat dit enorm veel is. En het is volledig begrijpelijk als je je op dit punt overweldigd, uitgeput of wanhopig voelt.

Wanneer je stemming omslaat — en waarom dat zo logisch is

Naast de lichamelijke klachten merken veel vrouwen dat ook hun stemming verandert. Niet een beetje somber, maar echt verdrietig — zonder dat er altijd een duidelijke aanleiding voor is. Of een knagend angstig gevoel dat er maar niet weggaat. Of een leegte, een gevoel van "dit ben ik niet meer". Dat zijn ervaringen die veel vrouwen in een vervroegde overgang herkennen, maar die zelden serieus genoeg worden genomen.

En dat is geen zwakte, en het is ook geen inbeelding. Er is een directe biologische verklaring voor.

Oestrogeen heeft namelijk een belangrijke invloed op de aanmaak van serotonine — het hormoon dat je humeur, je gevoel van rust en je emotionele veerkracht reguleert. Bij een geleidelijke overgang daalt oestrogeen langzaam, en heeft je brein enige tijd om zich aan te passen. Maar bij een plotselinge overgang — door een operatie, chemotherapie of bestraling — valt die oestrogeenspiegel abrupt weg. Je brein krijgt nauwelijks de kans om bij te sturen. Het gevolg kan zijn dat je je somberder, angstiger of emotioneel kwetsbaarder voelt dan je van jezelf gewend bent.

Daarbij speelt ook slaapgebrek een grote rol. Nachtelijk zweten en opvliegers verstoren je nachtrust, en chronisch slaaptekort maakt je emotioneel veel gevoeliger. Vermoeidheid en stemmingsklachten versterken elkaar zo op een manier die je overdag zwaar kan treffen — op je werk, in je relatie, in je gevoel van eigenwaarde.

Herken je dit? Lees dan zeker verder op onze pagina's Stemming, slaap en menopauze en Slaap en de overgang — je vindt er meer uitleg en hormoonvrije tips die mogelijk verlichting zouden kunnen geven.

Weinig begeleiding — en hoe eenzaam dat kan voelen

Veel vrouwen in deze situatie hopen dat hun arts hen verder helpt. En soms gebeurt dat ook — maar lang niet altijd. Hormoontherapie wordt voor vrouwen na bepaalde kankersoorten of bij specifieke aandoeningen vaak afgeraden of zelfs uitdrukkelijk verboden. En daarna? Daarna is het voor veel vrouwen stil. De klachten worden erkend, maar concrete adviezen over wat er wél mogelijk zou kunnen zijn — wat je kunt eten, hoe je beter kunt slapen, welke leefstijlaanpassingen mogelijk verlichting kunnen geven — die blijven maar al te vaak uit.

Je zoekt zelf naar informatie, maar vindt tegenstrijdige verhalen. Je praat erover met mensen om je heen, maar merkt dat ze het niet echt begrijpen. Je partner doet zijn of haar best, maar weet ook niet goed wat te zeggen. En langzamerhand trek je je terug. Je zwijgt. Je houdt het voor je.

Veel vrouwen in deze situatie voelen zich na verloop van tijd somber, angstig of zelfs depressief. Dat is geen teken van zwakte — dat is een logisch gevolg van wat er in je lichaam én in je omgeving gebeurt. Hormoonschommelingen hebben directe invloed op je stemming en je brein. En het gebrek aan steun maakt dat alleen maar zwaarder.

Wij willen je zeggen: wat jij voelt, is reëel. Het mag er zijn. En jij verdient betere begeleiding dan je waarschijnlijk hebt gekregen.

Hormoonvrije medicatie: er zijn wél opties

Wist je dat er inmiddels veilige, hormoonvrije geneesmiddelen zijn die specifiek zijn ontwikkeld voor vrouwen die geen hormonen mogen of willen gebruiken? Ze worden lang niet altijd spontaan aangeboden, maar je kunt er wél naar vragen bij je huisarts of gynaecoloog. Hieronder een overzicht van wat er beschikbaar is — altijd in overleg met je behandelend arts te bespreken:

• Fezolinetant (Veoza) — een nieuw middel dat specifiek gericht is op het verminderen van opvliegers, zonder hormonen. Het werkt via het zenuwstelsel en is inmiddels beschikbaar in Nederland.
• Lage dosis SSRI's of SNRI's — zoals venlafaxine of paroxetine. Oorspronkelijk antidepressiva, maar bij lage dosering ook effectief gebleken bij opvliegers en stemmingsklachten.
• Gabapentine — kan bij ernstige opvliegers en slaapproblemen worden ingezet.
• Ospemifeen — een hormoonvrij middel speciaal voor vaginale droogheid en pijn bij gemeenschap.
• Clonidine — een bloeddrukverlagend middel dat ook opvliegers kan dempen.

Elke vrouw reageert anders op medicatie. Wat voor de een goed werkt, helpt de ander misschien minder. Maar het is goed om te weten dat deze opties bestaan — en dat je het gesprek met je arts kunt aangaan als je er meer over wilt weten.

Voeding die mogelijk verlichting zou kunnen geven

Voeding is geen wondermiddel, en we beloven je geen snelle oplossing. Maar sommige vrouwen ervaren dat kleine aanpassingen in hun eetpatroon, volgehouden in de tijd, mogelijk verlichting kunnen geven van overgangsklachten. Wat voor de één prettig voelt, werkt voor een ander misschien minder — elke vrouw is anders. De volgende richtlijnen worden door sommige vrouwen als ondersteunend ervaren:

• Fyto-oestrogenen — uit linzen, kikkererwten, lijnzaad en gefermenteerde soja — zouden bij sommige vrouwen mogelijk een milde, ondersteunende werking kunnen hebben op de hormoonbalans. Belangrijk: heb je hormoongevoelige kanker gehad of heb je die nu (zoals bepaalde vormen van borstkanker of baarmoederhalskanker), bespreek dan altijd eerst met je behandelend arts of oncoloog of het gebruik van fyto-oestrogenen voor jou veilig is, vóórdat je hier bewust meer van gaat eten. Dit geldt ook voor supplementen die fyto-oestrogenen bevatten.
• Calcium en vitamine D3 + K2 zijn extra belangrijk bij een vroege overgang, omdat het risico op botontkalking (osteoporose) stijgt. Denk aan zuivel, groene bladgroenten, vette vis en voldoende zonlicht. Over vitamine K2: als je bloedverdunners gebruikt, dan is vitamine K2 een No-Go, omdat het de werking van de bloedverdunners kan beïnvloeden.
• Magnesium ondersteunt slaap, spieren en stemming. Te vinden in noten, zaden, volle granen en pure chocolade.
• Collageen Premium Collageen Premium kan je helpen bij droge en slappe huid, bij pijnlijke spieren en gewrichten en voor het ondersteunen van sterke nagels en het verminderen van haaruitval.
• Beste supplementen vanaf de post-menopauze Bekijk welke supplementen jou kunnen ondersteunen vanaf de post-menopauze
• Minder suiker, alcohol en cafeïne — Minimaliseren - deze kunnen opvliegers verergeren en de slaap verstoren.
• Ontstekingsremmende voeding Maximaliseren — groenten, olijfolie, vette vis, bessen — kan helpen bij gewrichts- en vermoeidheidsklachten.

Meer lezen over voeding en gewicht tijdens de overgang? Kijk dan op onze pagina gewicht en de overgang.

Wat wij voor je hebben: hormoonvrij advies op jouw tempo

Bij Vrouwenshop Online hebben we alles samengebracht voor vrouwen die op zoek zijn naar een hormoonvrije weg — of die simpelweg meer willen begrijpen over wat er in hun lichaam gebeurt. Onze ebooks zijn praktisch, toegankelijk en geschreven met oprechte aandacht voor elke vrouw in de overgang of ( abrupte ) post-menopauze. Geen irreële beloftes, geen 100 % garanties — want elke vrouw is anders. Maar wél eerlijke, bruikbare informatie die je zelf kunt toepassen, in jouw eigen tempo, ter ondersteuning van nare overgangsklachten.

Alle ebooks vind je op onze ebooks-pagina — elk gericht op een ander klachtengebied, zodat jij kunt kiezen wat het beste bij jouw situatie past.

Meer lezen? Dit vind je op onze website

We hebben ook uitgebreide, gratis informatieve pagina's over de onderwerpen die het meest spelen bij een (vervroegde) overgang:

• Alles over de overgang — wat er in je lichaam gebeurt en wat je kunt verwachten
• Effectiviteit van Collageen Premium vanaf de menopauze — Wat Collageen Premium voor jou kan betekenen
• Opvliegers verminderen — oorzaken en hormoonvrije aanpak
• Osteoporose en botdichtheid — extra belangrijk bij een vroege overgang
• Gewicht en de overgang — waarom je aankomt en wat je eraan kunt doen
• Beste supplementen vanaf de post-menopauze — welke supplementen zijn aan te raden in de post-menopauze
• Slim afvallen in de overgang — praktische aanpak voor afvallen en spierherstel
• Sitemap Vrouwenshop Online — overzicht van alle pagina's en onderwerpen op onze website

Wij zijn er voor jou

Als je door een ziekte, een operatie of een behandeling onverwacht in de overgang bent beland, dan heb je al genoeg meegemaakt. Je verdient geen halve antwoorden en geen stilte. Je verdient iemand die je serieus neemt — en informatie die je écht verder helpt.

VrouwenshoponLine is er voor vrouwen die op zoek zijn naar een hormoonvrije weg, of die gewoon meer willen begrijpen over hun eigen lichaam. We geven geen garanties, want elke vrouw is anders en wat helpt, is persoonlijk. Maar we delen met jou wat er is — eerlijk, toegankelijk en met echte aandacht voor hoe jij je voelt.

Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Kijk rustig rond op onze website, lees wat aanspreekt, en ontdek op jouw eigen tempo wat voor jóu zou kunnen werken. We zijn blij dat je er bent.