Hormoontherapie in de overgang: heilzame hulp of marketing money hype?

Vrouwenshop Online · voor vrouwen, door vrouwen

De afgelopen jaren is er een golf aan enthousiasme ontstaan rondom hormoontherapie voor vrouwen in de overgang. Op sociale media, in podcasts en in populaire boeken klinkt de boodschap steeds luider: neem hormonen, voel je beter, leef langer. Maar klopt dat eigenlijk wel? En wat vertelt men je níet?

Van angst naar hype — en weer terug?

Twintig jaar geleden sloeg het pendulum de andere kant op. Een groot Amerikaans WHI-onderzoek zaaide in 2002 zoveel angst over hormoontherapie dat miljoenen vrouwen er abrupt mee stopten en artsen het nauwelijks meer voorschreven. Later bleek dat onderzoek ernstige fouten te bevatten: de deelnemers waren te oud, de hormonen synthetisch ( afkomstig van merries ) en de conclusies veel te breed getrokken.

Die correctie was terecht. Maar wat daarna gebeurde gaat inmiddels te ver in de andere richting. Hormoontherapie wordt door bepaalde groepen artsen via sociale media gepresenteerd als dé enige en beste oplossing voor bijna alles: botontkalking, hartziekten, dementie, depressie, gewichtstoename. De boodschap klinkt steeds vaker als: zonder hormonen ga je achteruit, mét hormonen blijf je jong en leef je véél langer.

Maar negatieve bijwerkingen worden op sociale media niet behandeld. Hormonen worden opgehemeld als levenselixer. Wat ook vergeten wordt, is dat de combinatie met een verkeerde leefstijl ( roken, alcohol, junkfood ) je risico's op diverse ziektes evengoed verhogen

Dat is geen geneeskunde meer. Dat is pure marketing, want er stroomt véél geld naar die bankrekeningen hierdoor.

Wat de wetenschap werkelijk zegt

Voor gezonde vrouwen onder de zestig die kort na de menopauze starten, zijn de risico's van bio-identieke hormoontherapie beperkt en kunnen de voordelen reëel zijn — minder opvliegers, betere slaap, bescherming van botdichtheid. Dat staat vast. Mits jouw gezondheidsstatus goed is en je van je gynaecoloog groen licht krijgt voor hormoontherapie.

Maar claims dat bio-identieke hormoontherapie hartziekten, kanker of dementie voorkomt worden door academici en onderzoekers betwist. Wetenschappers hebben publiekelijk gewaarschuwd dat zulke claims lijnrecht ingaan tegen de officiële waarschuwingen op de hormoonproducten zelf. De "blackbox -warnings" van hormonen zijn nu in kleine letters weggemoffeld op de bijsluiters. Ze zijn niét verdwenen; hetgeen eigenlijk wil zeggen dat de risico's nog steeds bestaan. Alleen wil niemand ze onder ogen zien. Geen enkel gerandomiseerd onderzoek heeft aangetoond dat hormoontherapie het hart werkelijk beschermt. De werkelijkheid is genuanceerd: hormoontherapie helpt sommige vrouwen aanzienlijk in de overgang. Maar het is géén wondermiddel om continu te blijven nemen en zeker niet voor iedereen noodzakelijk of veilig. Hormonen an sich voorkomen geen ziektes. En het is ook géén vrijbrief om er ( ongezond ) op los te blijven leven. Een gezonde leefstijl blijft altijd nummer 1.

Het risico dat men verzwijgt: kanker

Wat opvallend weinig aan bod komt in de enthousiaste verhalen over hormoontherapie is het risico op kanker bij langdurig gebruik — zeker wanneer de verhouding tussen oestrogeen en progesteron niet klopt.

Oestrogeen stimuleert namelijk celgroei. Dat is nuttig in een gezond lichaam, maar het betekent ook dat te veel oestrogeen, te lang, zonder voldoende (opname in het lichaam van ) progesteron als tegenhanger, het risico op baarmoederkanker significant verhoogt. Progesteron beschermt het baarmoederslijmvlies tegen overmatige celgroei — maar alleen als het in de juiste verhouding aanwezig is. En die juiste verhouding in het lichaam tussen oestrogeen en progesteron bestaat niet altijd feilloos bij elke vrouw. Dat heeft te maken met de voorgeschreven dosering en hoe goed het lichaam beide hormonen opneemt én afbreekt via de lever. Een optimale gezondheid van je organen is dus belangrijk daarbij.

Bij borstkanker ligt het genuanceerder. Oestrogeen alleen lijkt het risico niet of nauwelijks te verhogen. Maar de combinatie van oestrogeen én synthetisch progesteron verhoogt bij langdurig gebruik het borstkankerrisico wél meetbaar. Dat verschil — welk type progesteron, in welke dosis, hoe lang — maakt alles uit. En precies dát gesprek wordt te weinig gevoerd. Teveel oestrogeen in het lichaam van een vrouw is gewoon niet gezond. Waarom krijgen vrouwen bij wie borstkanker werd geconstateerd medicatie die alle oestrogeenproductie stop zet? Vraag je dat ook eens af?

Waarom blijven vrouwen toch doorgaan?

Dat is begrijpelijk en menselijk. Hormoontherapie werkt vaak goed — de overgangsklachten verminderen, je slaapt beter, je voelt je fitter. Stoppen voelt als terugvallen. En de boodschap vanuit sommige artsen en sociale media versterkt dat gevoel: je hebt deze hormonen nodig, zonder ga je achteruit.

Maar het gevoel dat iets goed werkt is niet hetzelfde als dat het veilig is op de lange termijn. Aspirine helpt ook uitstekend tegen hoofdpijn — maar niemand slikt het jarenlang dagelijks zonder nadenken immers?

Wat het lichaam zelf doet

Wat men ook zelden vertelt: het lichaam past zich aan na de menopauze. Overgangsklachten zijn het ergst tijdens de overgang ( peri-menopauze ) zelf — het moment van grote hormonale schommelingen. Daarna stelt het lichaam zich in op een nieuw, lager evenwicht. Vetweefsel neemt een deel van de oestrogeenproductie over via het enzym aromatase. Receptoren herkaliberen zich. Veel vrouwen leven prima zonder extra hormonen — niet omdat ze iets missen, maar omdat hun lichaam zich aanpast.

Dat betekent niet dat hormoontherapie vermeden zou moeten worden. Het betekent dat de keuze genuanceerder is dan de hype doet geloven. Kijk breder naar symptomen die optreden tijdens het gebruik van bio-identieke hormonen. Bijwerkingen moeten altijd nader onderzocht worden.