Wat is draaiduizeligheid precies?

Draaiduizeligheid — in het vakjargon vertigo — is niet hetzelfde als je een beetje licht in je hoofd voelen. Het is het plotselinge gevoel dat jijzelf of de ruimte om je heen ronddraait. Het kan opkomen als je je hoofd beweegt, omdraaien in bed, opstaat uit een stoel of gewoon rechtuit staat. Soms duurt het maar een paar seconden. Soms minuten. En het kan behoorlijk beangstigend zijn, zeker als je niet begrijpt wat er aan de hand is.

Draaiduizeligheid in de overgang wordt het vaakst veroorzaakt door een aandoening die heet: Benigne Paroxysmale Positieduizeligheid, afgekort BPPD of BPPV. Een mondvol — maar de kern is simpel: kleine kalksteentjes (kristallen) in je binnenoor zijn losgeraakt en zitten op de verkeerde plek.

Waarom oestrogeen jouw evenwichtsorgaan beïnvloedt

In je binnenoor zitten microscopisch kleine calciumkristallen — otoconia genoemd. Ze zitten normaal gesproken vast aan een membraan en helpen je hersenen te vertellen hoe jouw hoofd in de ruimte staat. Als ze losraken en in de halfcirkelvormige kanaaltjes van je binnenoor terechtkomen, geven ze verkeerde signalen door aan je brein. Resultaat: die vervelende draaisensatie.

En hier komt oestrogeen om de hoek kijken. Oestrogeen speelt een actieve rol in het onderhoud van die kristallen. Het hormoon reguleert de calciumopname in het binnenoor en zorgt ervoor dat de kristallen op hun plek blijven. Dalen de oestrogeenspiegels — zoals bij perimenopauze en menopauze — dan raken de kristallen sneller los. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dit: in de overgang komen vrouwen 2 tot 3 keer vaker voor met BPPV dan mannen van dezelfde leeftijd.

Daarnaast verandert door het dalende oestrogeen ook de samenstelling van de binnenoorvloeistof (endolymfe), wat de vorming van grotere kristallen in de hand werkt. En vrouwen die al een verminderde botdichtheid hebben (osteopenie of osteoporose) — ook vaker in de overgang — blijken een extra hoog risico te lopen op BPPV, vermoedelijk doordat de calciumhuishouding in het hele lichaam verstoord is.

Andere vormen van duizeligheid in de overgang

Niet alle duizeligheid tijdens de overgang is BPPV. Er zijn nog andere oorzaken die vaker voorkomen bij vrouwen in de overgang:

• 🌡️Opvliegers en bloeddrukschommelingen — door snelle vaatverwijding en vernauwing kan je bloeddruk tijdelijk zakken, wat een zweverig of licht gevoel geeft.
• 😴Slaaptekort en vermoeidheid — chronisch slechte nachten (ook een veelvoorkomend overgangsklacht) hebben direct invloed op je evenwichtssysteem en concentratie.
• 😟Angst en hyperventilatie — de overgang kan gepaard gaan met meer angstgevoelens. Hyperventilatie verlaagt het CO₂-gehalte in je bloed, wat duizeligheid kan veroorzaken.
• 🧠Migraine — hormonale schommelingen kunnen migraine uitlokken, en een migraineaanval gaat soms gepaard met vertigoklachten.
• 🦻Ziekte van Ménière — een aandoening waarbij vloeistofdruk in het binnenoor piekt. Hormonale veranderingen (zoals in de menstruatiecyclus en menopauze) kunnen aanvallen uitlokken via vochtretentie.

Wat draaiduizeligheid met je leven doet

Het klinkt misschien onschuldig: een paar seconden duizelig. Maar als het vaker voorkomt, heeft draaiduizeligheid een grote impact op je dagelijks leven. Vrouwen die er last van hebben, vertellen dat ze bang worden om snel op te staan, omdraaien in bed vermijden, niet meer veilig de auto in durven, en zich onzeker gaan voelen bij dagelijkse bezigheden.

• ⚠️Verhoogd valrisico — zeker bij ouder worden is een plotseling draaigevoel gevaarlijk.
• 😓Misselijkheid en braken — bij een hevige aanval kan het evenwichtsorgaan zo verward raken dat je misselijk wordt.
• 😰Angst en vermijdingsgedrag — de angst voor een nieuwe aanval kan ertoe leiden dat je steeds minder gaat ondernemen.
• 💤Slaapproblemen — omdraaien in bed triggert de klachten, waardoor je nachtrust verder verslechtert.
• 🧠Concentratieproblemen en brain fog — een permanent licht onrustig gevoel in het hoofd hindert je focus overdag.

Wat kun je eraan doen? De Epley-manoeuvre

Het goede nieuws is dat BPPV goed behandelbaar is — vaak zonder medicijnen en zonder operatie. De meest effectieve behandeling is de Epley-manoeuvre: een reeks specifieke hoofdbewegingen die de losgeraakte kristallen terugbrengen naar de plek waar ze geen kwaad meer kunnen.

Deze manoeuvre wordt uitgevoerd door je huisarts of fysiotherapeut, maar je kunt hem ook zelf thuis uitproberen zodra je de diagnose hebt. De stappen:

• 1️⃣Ga op de rand van je bed zitten en draai je hoofd 45° naar de aangedane kant.
• 2️⃣Val snel achterover met je hoofd in die positie — schouders op het matras, hoofd hangt licht over de rand. Wacht 30 seconden.
• 3️⃣Draai je hoofd langzaam 90° naar de andere kant. Wacht nogmaals 30 seconden.
• 4️⃣Draai je lichaam mee naar die kant en kijk naar beneden. Wacht 30 seconden, kom dan langzaam overeind.

Supplementen die kunnen helpen

Er zijn enkele supplementen waarover wetenschappelijk onderzoek bestaat in relatie tot draaiduizeligheid en het evenwichtsorgaan. Ze zijn geen vervanging voor medische behandeling, maar kunnen — zeker in combinatie — een zinvolle ondersteuning zijn.

Leefstijl en praktische tips

Naast supplementen en de Epley-manoeuvre zijn er leefstijlaanpassingen die je direct kunt toepassen om de klachten te verminderen of minder te uitlokkend te maken:

• 🌞Kom langzaam overeind — ga nooit van liggen naar staan in één snelle beweging. Ga eerst zitten op de rand van het bed, even wachten, dan pas opstaan.
• 💧Drink voldoende water — uitdroging beïnvloedt de bloeddruk en kan duizeligheidsklachten verergeren. Zeker bij opvliegers en nachtelijk zweten is goede hydratatie essentieel.
• 🥗Beperk zout, cafeïne en alcohol — deze stoffen beïnvloeden de vochtbalans in het lichaam en kunnen bij een aanleg voor Ménière aanvallen uitlokken.
• 🚶‍♀️Blijf bewegen — ook als het eng voelt. Vermijden maakt de klachten op termijn erger. Rustige wandelingen en vestibulaire oefeningen helpen je evenwichtsorgaan te trainen.
• 😴Slaap op meer dan één kussen — na de Epley-manoeuvre wordt aangeraden een paar uur je hoofd niet volledig plat te leggen, en slaap de eerste nachten met een extra kussen.
• 🧘‍♀️Stressreductie — angst en stress verergeren vestibulaire klachten. Ademhalingsoefeningen, yoga of meditatie kunnen het zenuwstelsel kalmeren en aanvallen minder intens maken.
• 🚗Let op veiligheid — draai niet te snel je hoofd om bij het rijden of fietsen. Vraag bij twijfel een arts wanneer je veilig weer de weg op kunt.

Veelgestelde vragen

Meer lezen over overgangsklachten

Vrouwenshop Online werkt samen met betrouwbare, erkende webshops met Webwinkel Keurmerk. Meer informatie via Pagina Veel gestelde Vragen.