Innerlijke onrust in de overgang voelt voor veel vrouwen anders dan "gewone" stress. Het is geen concrete zorg waar je de vinger op kan leggen, maar een vaag, aanhoudend gevoel van gejaagdheid, onrust in je lijf, of het idee dat je "aan" staat zonder duidelijke reden. Dat gevoel heeft een heel logische, biologische oorzaak — en die begint bij je hormonen.

De rol van oestrogeen: serotonine en dopamine raken uit balans

Oestrogeen doet veel meer dan alleen je cyclus regelen. Het beïnvloedt rechtstreeks de aanmaak en werking van twee belangrijke stofjes in je hersenen: serotonine en dopamine.

Serotonine: je innerlijke rustknop

Serotonine wordt vaak het "kalmte-hormoon" genoemd. Oestrogeen stimuleert de aanmaak van serotonine en houdt de receptoren die erop reageren gevoelig. Zodra oestrogeen gaat schommelen of structureel daalt, daalt ook de serotoninebeschikbaarheid in de hersenen mee. Het gevolg: minder innerlijke rust, sneller geprikkeld, een lagere drempel voor onrust en soms ook een somberder stemming.

Dopamine: je motivatie- en beloningssysteem

Oestrogeen ondersteunt ook de dopamineaanmaak en -gevoeligheid. Dopamine geeft je motivatie, focus en een gevoel van voldoening. Bij een dalend of schommelend oestrogeenniveau kan dopamine minder soepel worden aangemaakt of afgebroken, wat zich kan uiten als rusteloosheid, moeite met concentreren, of een onrustig gevoel van "ik moet iets doen, maar ik weet niet wat".

Het venijnige zit hem niet alleen in de daling van oestrogeen, maar vooral in de schommelingen. Juist die pieken en dalen — vooral kenmerkend voor de perimenopauze — maken dat serotonine en dopamine geen kans krijgen om zich in te stellen op een nieuw, stabiel niveau. Dat wisselvallige geeft vaak meer onrust dan een geleidelijke, blijvende daling.

Progesteron: het verdwijnen van je natuurlijke kalmeringsmiddel

Naast oestrogeen speelt progesteron een minstens zo belangrijke rol. Progesteron heeft een direct kalmerend effect op het zenuwstelsel, via een omzetting naar een stofje genaamd allopregnanolon. Dit stofje werkt in op dezelfde receptoren in de hersenen als GABA — de belangrijkste "rem" van je zenuwstelsel, die spanning en overprikkeling dempt.

In de aanloop naar de menopauze daalt progesteron vaak al eerder en sterker dan oestrogeen. Dat betekent dat je natuurlijke "rem" op onrust geleidelijk minder krachtig wordt, terwijl je zenuwstelsel er ondertussen ook nog aan moet wennen dat serotonine en dopamine minder stabiel zijn. Deze twee ontwikkelingen samen — minder GABA-achtige demping via progesteron, én minder serotonine/dopamine-balans via oestrogeen — verklaren waarom innerlijke onrust in de perimenopauze en postmenopauze zo herkenbaar en hardnekkig kan zijn.

Onrust in je core: dat bovenbuikgevoel en inwendig trillen

Veel vrouwen beschrijven innerlijke onrust niet als iets "in hun hoofd", maar juist als iets dat ze diep vanbinnen voelen — precies in hun core, rond de bovenbuik. Een aanhoudend, gespannen gevoel op die plek, soms zelfs met de sensatie dat het lichaam vanbinnen trilt of zoemt, zonder dat er van buitenaf iets te zien is.

Dat komt door de nervus vagus, de belangrijkste zenuw van je autonome (onwillekeurige) zenuwstelsel. Deze zenuw loopt van de hersenstam, via de borstkas, rechtstreeks naar de organen in je buik. Raakt je zenuwstelsel gestrest door de hormonale schommelingen, dan reageren de zenuwen langs deze route ook gevoeliger. Zo kan diezelfde stress zich uiten als een lichamelijke sensatie in je bovenbuik: een gespannen, trillerig of "opgejaagd" gevoel, én soms ook angst, zonder dat er een duidelijke aanleiding is.

Dit inwendige trillen hoort bij dezelfde familie van klachten als hartkloppingen en opvliegers: allemaal signalen van een zenuwstelsel dat tijdelijk overprikkeld is, niet van iets dat kapot is. Het voelt heftig, maar is op zichzelf niet gevaarlijk.

Dit gevoel treedt vooral op bij oestrogeenschommelingen (de wisselende pieken en dalen in de perimenopauze) en bij de aanhoudende oestrogeendaling na de menopauze. In beide gevallen mist je zenuwstelsel de stabiliserende invloed die oestrogeen er normaal op heeft. Het staat daardoor sneller "op scherp" en reageert heftiger op signalen die het voorheen makkelijk kon dempen — ook jaren na je laatste menstruatie, zolang de oestrogeenspiegel structureel laag blijft.

Deze gevoelige zenuwen worden extra geprikkeld als je bloedsuiker daalt (zie hieronder) — en juist die bloedsuikerdips komen door dezelfde oestrogeenschommelingen vaker en heviger voor.

De onderschatte versterker: een wisselende bloedsuikerspiegel

Oestrogeen beïnvloedt niet alleen je hersenen, maar ook hoe je lichaam met bloedsuiker omgaat: het maakt cellen gevoeliger voor insuline, waardoor glucose soepel wordt opgenomen. Bij schommelende of dalende oestrogeen wordt die gevoeligheid minder. Het gevolg: je bloedsuiker piekt en daalt sterker dan voorheen, met scherpere pieken na het eten en diepere dalen ertussenin.

Die bloedsuikerdips voelen vaak herkenbaar aan: een vaag, kriebelend of "gek" gevoel in armen, handen of benen, vooral 's nachts of vroeg in de ochtend, samen met een onrustig, gejaagd gevoel. Dat komt zo: je hersenen en zenuwstelsel draaien vrijwel volledig op glucose. Na een actieve dag, bij warm weer, of als een maaltijd net iets te weinig koolhydraten bevatte, kan de glycogeenvoorraad in je lever 's nachts verder uitgeput raken dan normaal. Zodra de bloedsuiker daardoor te veel daalt, maakt je lichaam adrenaline aan om de lever te laten bijspringen. Diezelfde adrenaline zorgt voor lichte vaatvernauwing in armen en benen én voor een prikkelbaarder zenuwstelsel — precies de nerveuze route die hierboven al gespannen stond door de oestrogeenschommelingen.

Kortom: een bloedsuikerdip is geen aparte klacht, maar een extra laag bovenop een toch al gevoeliger zenuwstelsel. Een kleine, koolhydraatrijke snack — zoals een boterham — kan dit soort pieken van onrust vaak snel verzachten, omdat de bloedsuiker zich dan stabiliseert en de adrenalinerespons wegvalt.

Wat kun je zelf doen tegen innerlijke onrust?

Innerlijke onrust in de overgang verdwijnt niet altijd volledig, maar er zijn wel manieren om het draaglijker te maken en pieken te dempen.

Deze ebooks kunnen jou helpen bij dit type klachten

Wanneer is het meer dan "gewone" overgangsonrust?

Lichte, wisselende onrust hoort bij de hormonale overgangsfase. Bij aanhoudende paniekgevoelens, hartkloppingen zonder duidelijke lichamelijke oorzaak, slaapproblemen die weken aanhouden, of een sombere stemming die je dagelijks functioneren beperkt, is het verstandig dit met je huisarts te bespreken. Zij kunnen beoordelen of aanvullende ondersteuning — hormonaal of anderszins — voor jou zinvol is.

Veelgestelde vragen over innerlijke onrust in de overgang

Vrouwenshop Online werkt samen met betrouwbare, erkende webshops met Webwinkel Keurmerk. Meer informatie via Pagina Veel gestelde Vragen.