Twee weken zon, zee — en een vergeten tubetje

Eefje is 56, zit al een aantal jaren stevig in de postmenopauze, en gebruikt al vier jaar trouw vaginaal oestrogeen. Elke avond, na het tandenpoetsen, hoort het erbij — net zo automatisch als haar nachtcrème. Tot deze zomer. In de haast van het inpakken voor twee weken Portugal bleef het koffertje met haar medicatie op het aanrecht staan, tussen de vitaminepotjes die ze wél meenam.

De eerste week merkte ze niets. Het strand, de wijn, de rust — heerlijk. Pas rond dag tien begon er iets vreemds te gebeuren: een zacht, terugkerend trillend gevoel, ergens diep in haar onderbuik, in de buurt van waar ze haar baarmoeder altijd heeft gevoeld tijdens haar menstruatiejaren. Geen pijn. Geen jeuk. Gewoon een subtiele, bijna elektrische vibratie die op willekeurige momenten opdook — tijdens het lezen op het strand, 's avonds in bed, zomaar tussendoor.

Ze dacht aan van alles: te veel zon, een ingeklemde zenuw, spanning. Pas toen ze na de vakantie weer thuiskwam en automatisch haar avondroutine oppakte — inclusief het lang vergeten tubetje — viel het haar op. Binnen een paar dagen na het hervatten van haar vaginaal oestrogeen waren de vibraties volledig verdwenen. Geen toeval, zo bleek.

Waarom veertien dagen zonder al genoeg was

Vaginaal oestrogeen werkt lokaal en direct op het slijmvlies van de vagina: het houdt de doorbloeding op peil, het weefsel dik en soepel genoeg, en de zenuwuiteinden in die regio stabiel. Precies omdat het zo lokaal en direct werkt, is het effect ook relatief snel merkbaar wanneer het wegvalt — niet pas na maanden, maar soms al binnen een tot twee weken.

Zonder die dagelijkse ondersteuning kan de lokale doorbloeding terugvallen, en dat lijkt de zenuwvezels in het gebied gevoelig of onrustig te maken. Bij Eefje uitte zich dat als een vibrerend gevoel — bij andere vrouwen kan diezelfde onderliggende oorzaak zich juist tonen als een brandend of tintelend gevoel. Het is in feite een teken dat het weefsel even zonder zijn gebruikelijke ondersteuning zat, niet een op zichzelf staand nieuw probleem.

Waarom ze het juist daar voelde

Wat Eefje het meest verbaasde: waarom voelde ze dit specifiek rond haar baarmoeder, en niet bijvoorbeeld bij haar vulva? Het antwoord zit in de zenuwbanen, niet in de plek waar het oestrogeen wordt opgenomen. De bovenste vaginawand ligt vlak tegen de baarmoederhals aan, en dat hele gebied deelt zenuwbanen via het zogeheten plexus uterovaginalis — een bekkenzenuwnetwerk dat vagina, baarmoederhals en baarmoeder samen bedient.

• Omdat deze organen dezelfde zenuwbanen delen, kan het lichaam een prikkel vanuit het bovenste deel van de vagina ervaren alsof die "dieper" zit, richting de baarmoeder
• Dit heet in de geneeskunde referred sensation — hetzelfde principe waardoor hartklachten soms in de arm worden gevoeld
• Vaginaal oestrogeen werkt vooral lokaal, dus het effect concentreert zich rond de plek van toediening en het gebied direct erboven
• De vulva en clitoris liggen relatief verder van dat toedieningspunt, wat verklaart waarom Eefje daar niets van merkte

Gebruik je nog geen vaginaal oestrogeen? Herken jij dit?

Het verhaal van Eefje laat zien wat er gebeurt als vaginaal oestrogeen er even niet is. Maar er is een veel grotere groep vrouwen die dit gevoel nog nooit heeft ervaren — simpelweg omdat ze nooit zijn gestart, terwijl de klachten al jaren sluimeren. Herken je een aantal van onderstaande signalen?

• Een schraal, droog gevoel dat nooit meer helemaal weggaat
• Je strakke spijkerbroek zit ineens niet meer prettig
• Een branderig, prikkend of stekend gevoel na wandelen, fietsen, sporten, zwemmen of badderen
• Pijn bij plassen of tijdens seks
• Kleine microwondjes die soms een beetje bloeden
• Wat helderrood bloedverlies na seks
• Vaak terugkerende blaasontstekingen
• Vaker moeten plassen, ook 's nachts
• Licht urineverlies
• Vibraties in je onderbuik, in de regio van je baarmoeder of vagina

Dit zijn geen losse, toevallige ongemakken die nu eenmaal bij "ouder worden" horen. Het zijn stuk voor stuk signalen van hetzelfde onderliggende proces: een tekort aan oestrogeen in het weefsel van vagina, blaas en darmen. Dat weefsel is voor zijn dikte, elasticiteit, doorbloeding en zenuwgevoeligheid afhankelijk van oestrogeen. Zonder die ondersteuning wordt het dunner en kwetsbaarder, droogt het uit, raakt de bacteriebalans verstoord (vandaar de blaasontstekingen), en worden de zenuwen in het gebied juist te gevoelig of juist te weinig gevoelig — met branderigheid, pijn of die typische vibraties tot gevolg. Precies hoe dit proces zich in vagina, blaas en darmen afspeelt, wordt uitgebreid en specifiek uitgelegd in het ebook Je Vagina in Midlife.

Toch blijven veel vrouwen hier jarenlang mee doormodderen — met inlegkruisjes, met een extra glaasje water minder voor het slapen om nachtelijk plassen te beperken, met steeds nieuwe kuurtjes antibiotica voor "weer een blaasontsteking". Terwijl de daadwerkelijke oplossing letterlijk om de hoek ligt, gewoon te verkrijgen bij je huisarts.

Hoe snel het weer wegging

Wat Eefje verraste, was hoe snel de vibraties verdwenen zodra ze weer begon met haar vaginaal oestrogeen. Binnen enkele dagen na hervatting was het trillende gevoel volledig weg. Dat past bij hoe lokaal oestrogeen werkt: omdat het rechtstreeks op het weefsel inwerkt, hoeft het lichaam niet te wachten op een langzame systemische opbouw zoals bij hormoontabletten. De doorbloeding en zenuwstabiliteit herstellen relatief vlot, vaak al binnen een week bij regelmatig gebruik.